Türkiye’de savunma sanayii Ar-Ge yatırımı, şirketlerin kurumsal araştırma harcamaları içindeki ağırlığını daha da artırdı. Turkishtime tarafından 13’üncü kez hazırlanan Türkiye Ar-Ge 500 Araştırması’nda, 2025 yılı harcamalarında ilk dört sırayı savunma ve havacılık şirketleri aldı.
TUSAŞ, ASELSAN, ROKETSAN, HAVELSAN ve TEI’nin toplam Ar-Ge harcaması 150 milyar TL’nin üzerine çıktı. Beş şirketin tek başına yaptığı bu yatırım, araştırmada yer alan 500 firmanın toplam Ar-Ge bütçesinin yaklaşık yüzde 58’ine karşılık geldi.
Türkiye Ar-Ge 500 listesinde ilk dört savunmadan çıktı
Türkiye Ar-Ge 500 Araştırması’na dahil edilen şirketlerin 2025 yılı toplam Ar-Ge harcaması 257 milyar 875 milyon TL olarak açıklandı. Harcama dağılımı, yüksek teknoloji geliştirme faaliyetlerinin özellikle savunma ve havacılık alanında yoğunlaştığını gösterdi.
Listenin zirvesinde Türk Havacılık ve Uzay Sanayii, kısa adıyla TUSAŞ, yer aldı. Şirket 2025’te Ar-Ge çalışmalarına 65 milyar 207 milyon 978 bin 740 TL kaynak ayırdı. Bu tutar, TUSAŞ’ın önceki yıla kıyasla Ar-Ge harcamasını yüzde 26,6 artırdığı anlamına geliyor.
ASELSAN, 48,2 milyar TL’lik Ar-Ge harcamasıyla ikinci sırada bulundu. ROKETSAN 21,4 milyar TL ile üçüncü olurken, HAVELSAN’ın Ar-Ge harcaması 9,5 milyar TL seviyesinde gerçekleşti. Böylece Türkiye’de Ar-Ge’ye en fazla kaynak ayıran ilk dört şirketin tamamı savunma ve havacılık sektöründen çıktı.
Listenin beşinci sırasında 8,3 milyar TL ile Ford Otomotiv yer aldı. Havacılık motorları alanında faaliyet gösteren TEI ise 6 milyar TL’lik Ar-Ge harcamasıyla altıncı sıraya yerleşti. TUSAŞ, ASELSAN, ROKETSAN, HAVELSAN ve TEI’nin toplamı, 150 milyar TL eşiğinin aşılmasını sağladı.
Savunma sanayii Ar-Ge yatırımı toplam bütçenin yüzde 58’ine ulaştı
Beş savunma ve havacılık şirketinin gerçekleştirdiği harcama, Türkiye Ar-Ge 500 listesindeki tüm şirketlerin toplam bütçesinin yarısından fazlasını oluşturdu. Yaklaşık yüzde 58’lik pay, savunma sanayii Ar-Ge yatırımının Türkiye’nin kurumsal araştırma ekosistemindeki belirleyici konumunu ortaya koydu.
Bu yatırım yoğunluğu; hava platformları, insansız hava araçları, radar sistemleri, elektronik harp çözümleri, füze ve mühimmat teknolojileri, simülasyon yazılımları ve havacılık motorları gibi alanlara yansıyor. Bu tür teknolojiler, uzun süreli mühendislik çalışmaları ile test, doğrulama ve üretim süreçlerini birlikte gerektiriyor.
Araştırma verilerinde fikri mülkiyet çıktıları da dikkat çekti. TUSAŞ, 2025’te aldığı 43 faydalı model tesciliyle Türkiye genelinde ilk sıraya yerleşti. Şirket, 66 patentle patent sıralamasında dördüncü oldu.
ASELSAN ise proje sayısında öne çıktı. Şirketin 1.253 Ar-Ge projesiyle bu kategoride Türkiye’nin lideri olduğu bildirildi. Proje sayısı verisi, büyük bütçelerin yalnızca sınırlı sayıda çalışmaya değil, geniş kapsamlı bir araştırma portföyüne yöneldiğine işaret ediyor.
Ar-Ge ürünleri ihracatında savunma ve havacılık payı
Araştırmada bu yıl ilk kez oluşturulan “Ar-Ge Ürünleriyle En Fazla İhracat Gerçekleştiren İlk 100” kategorisi de savunma ve havacılık sektörünün ağırlığını gösterdi. Verilere göre 2023-2025 döneminde Ar-Ge ürünlerinden gerçekleştirilen toplam ihracat 843,9 milyar TL’ye ulaştı.
Bu ihracatın 245,1 milyar TL’lik bölümünü savunma ve havacılık sanayii oluşturdu. Sektörün bu payı, araştırma geliştirme çalışmalarının yalnızca şirket içi teknoloji kapasitesiyle sınırlı kalmadığını; uluslararası pazarlara sunulan ürünlerde de karşılık bulduğunu gösteriyor.
Kategorinin genel sıralamasında ASELSAN ikinci, TUSAŞ üçüncü ve ROKETSAN altıncı sırada yer aldı. TUSAŞ’ın Ar-Ge ürünlerinden elde ettiği ihracat tutarı ise 58,9 milyar TL olarak açıklandı.
Söz konusu ihracat verileri, savunma ve havacılık şirketlerinin araştırma çalışmalarını yüksek teknoloji ürünlerine dönüştürme kapasitesine dair göstergeler arasında yer aldı. Ancak araştırma, ihracat kalemleri veya ürün bazındaki dağılıma ilişkin ayrıntı paylaşmadı.
Ar-Ge istihdamında 22 binden fazla çalışan
Savunma ve havacılık şirketlerinin Ar-Ge’deki ağırlığı, istihdam verilerinde de görüldü. TUSAŞ, ASELSAN, ROKETSAN, HAVELSAN ve TEI’nin Ar-Ge merkezlerinde toplam 22 bin 71 kişi görev yapıyor.
Araştırmanın ilk 10 sırasında bulunan şirketlerin toplam Ar-Ge çalışanı sayısı 25 bin 513 olarak açıklandı. Buna göre beş savunma ve havacılık şirketinin payı yüzde 86,51’e ulaştı. Bu oran, nitelikli araştırma personelinin önemli bölümünün söz konusu şirketlerde toplandığını gösterdi.
ASELSAN, 9 bin 691 Ar-Ge çalışanıyla listede ilk sırada yer aldı. TUSAŞ’ta 5 bin 100, ROKETSAN’da ise 3 bin 390 Ar-Ge personeli görev yapıyor. Beş şirketin toplam kadın Ar-Ge çalışanı sayısı 4 bin 873 olarak bildirildi.
2025 verileri; savunma ve havacılık sektörünün Ar-Ge harcamaları, proje sayısı, fikri mülkiyet çıktıları, ihracat ve insan kaynağı bakımından Türkiye’nin yüksek teknoloji ekosisteminde güçlü bir yoğunlaşma oluşturduğunu ortaya koyuyor.
