Türkiye Ar-Ge 500 araştırmasının 2025 yılı performans sonuçları açıklandı. Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ), 65 milyar 207 milyon TL’yi aşan araştırma-geliştirme harcamasıyla listede ilk sıradaki yerini korudu.
Turkishtime tarafından bu yıl 13’üncüsü hazırlanan araştırma, Türkiye’nin büyük ihracatçıları ile tescilli Ar-Ge merkezine sahip şirketlerin verilerini bir araya getiriyor. Çalışmada bütçe büyüklüğünün yanı sıra patentler, faydalı model tescilleri, Ar-Ge istihdamı ve Ar-Ge ürünlerinden elde edilen ihracat gelirleri de değerlendiriliyor.
Türkiye Ar-Ge 500’de en yüksek harcama TUSAŞ’tan
TUSAŞ’ın araştırma-geliştirme harcaması 65 milyar 207 milyon 978 bin 740 TL olarak kayda geçti. Şirketin Ar-Ge bütçesi, bir önceki yıla göre yüzde 26,6 artış gösterdi. Bu artışla birlikte TUSAŞ, Türkiye Ar-Ge 500 listesindeki liderliğini sürdürmüş oldu.
Araştırma, şirketlerin yenilik faaliyetlerini yalnızca toplam harcama tutarı üzerinden ele almıyor. İnsan kaynağı, fikri mülkiyet çıktıları ve geliştirilen ürünlerin ihracat performansı da listede yer alan kurumların teknoloji üretim kapasitesini gösteren başlıklar arasında bulunuyor.
Savunma ve havacılık sektöründeki çalışmaların yüksek teknoloji odağı, geniş kapsamlı tasarım ve entegrasyon süreçleriyle ilerlemesi Ar-Ge yatırımlarının seviyesine de yansıyor. TUSAŞ’ın bütçesindeki yıllık yükseliş, yerli hava araçlarının geliştirilmesi ve ilgili mühendislik çalışmalarının gerektirdiği kaynak ölçeğini ortaya koyan verilerden biri oldu.
Türkiye Ar-Ge 500 verileri, savunma ve havacılık sanayisinin Türkiye’deki araştırma yatırımları içindeki ağırlığını da gösteriyor. TUSAŞ’ın ilk sıradaki konumu, bu sektörde yürütülen Ar-Ge faaliyetlerinin şirket düzeyinde ulaştığı bütçe büyüklüğünü işaret ediyor.
Patent ve faydalı model tescillerinde dikkat çeken sonuçlar
TUSAŞ, fikri mülkiyet alanındaki sonuçlarıyla da araştırmanın üst sıralarında yer aldı. Şirket, 2025 yılı içinde aldığı 43 faydalı model tesciliyle bu kategoride listenin birincisi oldu.
Faydalı model tescilleri, teknik yeniliklerin koruma altına alınmasında kullanılan fikri mülkiyet araçlarından biri olarak öne çıkıyor. Bu kategorideki sonuç, TUSAŞ’ın araştırma çalışmalarından ortaya çıkan teknik çıktıları tescilleme performansını yansıtıyor.
Patent sıralamasında da TUSAŞ, 66 yeni patent tesciliyle Türkiye genelinde en fazla patent alan dördüncü şirket olarak kaydedildi. Patent ve faydalı model verilerinin birlikte değerlendirilmesi, Ar-Ge bütçesinin tescillenmiş buluşlar ve teknik yeniliklerle desteklendiğini gösteriyor.
Araştırmada patentler ile faydalı modellerin ayrı başlıklarda izlenmesi, şirketlerin geliştirme faaliyetlerinden doğan farklı fikri mülkiyet çıktılarının görünür olmasını sağlıyor. TUSAŞ’ın her iki kategoride de üst sıralarda bulunması, harcama büyüklüğünün yanında yeniliklerin tescil süreçlerindeki ağırlığını da ortaya koydu.
Ar-Ge kadrosu 5 bin 100 kişiye ulaştı
TUSAŞ bünyesinde 5 bin 100 Ar-Ge çalışanı görev yapıyor. Bu sayı, şirketi araştırmada Ar-Ge istihdamı bakımından Türkiye’nin en büyük ikinci merkezi konumuna taşıdı.
Şirketin Ar-Ge kadrosunda 1.190 kadın mühendis ve araştırmacı bulunuyor. Açıklanan istihdam verileri, araştırma bütçelerinin yanı sıra nitelikli iş gücünün de teknoloji geliştirme faaliyetlerindeki yerini gösteriyor.
Ar-Ge personeli sayısı, araştırmada şirketlerin teknoloji geliştirme kapasitesinin değerlendirildiği temel göstergelerden biri olarak yer alıyor. TUSAŞ’ın çalışan profili, savunma ve havacılık alanındaki araştırma faaliyetlerinin geniş bir mühendislik ve araştırmacı kadrosuyla sürdürüldüğüne işaret ediyor.
Bu veriler, Türkiye Ar-Ge 500 listesinin şirketleri yalnızca finansal büyüklükleri üzerinden sıralamadığını da ortaya koyuyor. İstihdam, tescil edilen yenilikler ve ihracat gibi göstergeler, araştırma yatırımlarının farklı sonuçlarını birlikte izlemeye imkân veriyor.
Ar-Ge ürünlerinden 58,9 milyar TL’lik ihracat
Türkiye Ar-Ge 500 çalışmasında bu yıl ilk kez “Ar-Ge Ürünleriyle En Fazla İhracat Gerçekleştiren İlk 100” verileri de yayımlandı. Bu başlık, araştırma faaliyetleri sonucunda geliştirilen ürünlerin uluslararası satışlardaki karşılığını ortaya koyuyor.
TUSAŞ, 2023-2025 dönemini kapsayan üç yılda Ar-Ge ürünlerinden 58 milyar 932 milyon TL ihracat geliri elde etti. Şirket, bu tutarla genel sıralamada üçüncü basamakta yer aldı.
Sektörel toplamda savunma ve havacılık sanayisi 245,1 milyar TL’lik Ar-Ge odaklı ihracat hacmine ulaştı. Sektör, otomotivin ardından Türkiye’nin teknoloji ihracatını sırtlayan ikinci büyük alan olarak kayda geçti.
Açıklanan sonuçlar, Ar-Ge harcamalarının patent, faydalı model, istihdam ve ihracat başlıklarıyla birlikte izlendiğinde daha geniş bir tablo sunduğunu gösteriyor. TUSAŞ, bütçe büyüklüğünde ilk sırada yer alırken fikri mülkiyet, insan kaynağı ve Ar-Ge ürünü ihracatı verilerinde de araştırmanın öne çıkan şirketleri arasında bulundu.
