TUSAŞ Ar-Ge yatırımı, 2025 yılında Türkiye’de şirketler tarafından yapılan araştırma ve geliştirme harcamalarının en büyük kalemi oldu. Türkiye Ar-Ge 500 Araştırması’nın sonuçlarına göre Türk Havacılık ve Uzay Sanayii, 65 milyar 207 milyon 978 bin 740 TL’lik Ar-Ge harcamasıyla listenin ilk sırasında yer aldı.
Turkishtime tarafından 13’üncü kez hazırlanan araştırmada TUSAŞ, önceki yıl elde ettiği liderliği korudu. Açıklanan veriler, savunma ve havacılık sektörlerinin Türkiye’deki büyük ölçekli teknoloji geliştirme yatırımlarında taşıdığı ağırlığı da gösterdi.
TUSAŞ Ar-Ge yatırımı toplam harcamanın yaklaşık dörtte birini oluşturdu
Türkiye Ar-Ge 500 listesine giren 500 şirketin 2025 yılındaki toplam Ar-Ge harcaması 257 milyar 875 milyon 205 bin TL olarak açıklandı. TUSAŞ’ın 65,2 milyar TL seviyesindeki harcaması, bu toplamın yaklaşık yüzde 25’ine karşılık geliyor.
Şirketin 2025 sürdürülebilirlik verilerinde de Ar-Ge harcaması yaklaşık 65,2 milyar TL olarak yer aldı. Araştırmada açıklanan ayrıntılı rakam ile şirketin yuvarlanmış sürdürülebilirlik verisi, TUSAŞ’ın teknoloji geliştirme faaliyetlerine ayırdığı kaynağın büyüklüğünü doğruluyor.
Bu harcama, yalnızca belirli bir ürün grubuna yönelik çalışmaları kapsamıyor. TUSAŞ bünyesinde savaş uçakları, insansız hava araçları, helikopterler, uzay sistemleri ve havacılık yapıları gibi farklı alanlarda mühendislik, tasarım, geliştirme ve test faaliyetleri yürütülüyor.
Şirketin Ar-Ge kapasitesinde insan kaynağı da dikkat çekiyor. TUSAŞ’ın açıkladığı 2025 verilerine göre kurumda 5 bin 971 Ar-Ge çalışanı bulunuyor. Bu kadro; havacılık mühendisliği, yazılım, sistem geliştirme, yapı teknolojileri ve farklı savunma platformlarına ilişkin çalışmaların temel unsurlarından birini oluşturuyor.
TUSAŞ’ın toplam harcama içindeki payı, yüksek teknoloji projelerinin kurumsal Ar-Ge bütçelerinde ne kadar büyük bir yer kapladığını ortaya koyuyor. Havacılık ve uzay projeleri, uzun geliştirme takvimleri ile çok sayıda mühendislik disiplininin birlikte çalışmasını gerektirdiği için yüksek Ar-Ge bütçelerine ihtiyaç duyuyor.
İlk dört sırada savunma ve havacılık şirketleri yer aldı
Araştırmanın öne çıkan sonuçlarından biri, listenin ilk dört basamağının tamamının savunma ve havacılık alanında faaliyet gösteren şirketlerden oluşması oldu. TUSAŞ’ı, 48,18 milyar TL’lik Ar-Ge harcamasıyla ASELSAN izledi.
ROKETSAN yaklaşık 21,4 milyar TL ile üçüncü sıraya yerleşirken, HAVELSAN yaklaşık 9,5 milyar TL ile dördüncü oldu. Bu sıralama; radar, elektronik harp, füze sistemleri, yazılım, insansız platformlar ve havacılık teknolojileri gibi alanlarda yapılan yatırımların büyüklüğünü gösterdi.
Listenin beşinci sırasında 8,3 milyar TL Ar-Ge harcamasıyla Ford Otomotiv bulunurken, TEI yaklaşık 6 milyar TL ile altıncı sırada yer aldı. TEI’nin de dahil edilmesiyle TUSAŞ, ASELSAN, ROKETSAN, HAVELSAN ve TEI’nin toplam Ar-Ge harcaması 150 milyar TL’nin üzerine çıktı.
Söz konusu beş şirketin yatırımı, araştırmaya katılan 500 firmanın toplam Ar-Ge bütçesinin yaklaşık yüzde 58’ini oluşturdu. Bu oran, Türkiye’de büyük bütçeli teknoloji geliştirme çalışmalarının önemli bölümünün savunma ve havacılık sektöründe toplandığına işaret ediyor.
İlk dört sıradaki şirketlerin faaliyet alanları farklılaşsa da ortak noktaları, yüksek teknoloji odaklı projeler yürütmeleri. Havacılık platformları, elektronik sistemler, füze teknolojileri, simülasyon ve yazılım altyapıları bu şirketlerin Ar-Ge çalışmalarında öne çıkan başlıklar arasında bulunuyor.
Ar-Ge ürünleri ihracatı için yeni ölçüm alanı
Türkiye Ar-Ge 500 Araştırması’nda bu yıl ilk kez “Ar-Ge Ürünleriyle En Fazla İhracat Gerçekleştiren İlk 100” kategorisi de oluşturuldu. Yeni kategori, şirketlerin Ar-Ge harcamalarının yanı sıra bu çalışmalar sonucunda ortaya çıkan ürünlerin ihracat performansını da görünür kılmayı hedefliyor.
Araştırmaya göre 2023-2025 döneminde Ar-Ge ürünlerinden elde edilen toplam ihracat 843,9 milyar TL’ye ulaştı. Savunma ve havacılık sanayii, bu tutarın 245,1 milyar TL’lik bölümünü oluşturdu.
Bu veriler, savunma ve havacılık şirketlerinin Ar-Ge çalışmalarının yalnızca iç pazara yönelik projelerle sınırlı olmadığını gösteriyor. Araştırma kapsamındaki ihracat rakamları, teknoloji geliştirme faaliyetlerinin uluslararası pazarlardaki ekonomik çıktısının da izlenmesine olanak sağlıyor.
TUSAŞ da 2025 yılı için 3,828 milyar dolar konsolide satış açıkladı. Şirketin aynı dönemdeki konsolide ihracat tutarı ise 1,543 milyar dolar olarak bildirildi. Bu rakamlar, şirketin geliştirdiği teknolojilerin yurt dışı faaliyetleri içindeki yerini ortaya koyuyor.
Yüksek teknoloji harcamalarında savunma odağı sürüyor
2025 sonuçları, Türkiye’deki kurumsal Ar-Ge harcamalarında savunma ve havacılık odaklı şirketlerin güçlü konumunu koruduğunu gösterdi. Özellikle listenin ilk dört sırasının bu sektörlerden oluşması, yüksek maliyetli ve uzun soluklu teknoloji projelerinin Ar-Ge bütçelerindeki etkisini ortaya koydu.
TUSAŞ Ar-Ge yatırımı, toplam kurumsal Ar-Ge harcamalarının yaklaşık dörtte birine ulaşırken şirketin ikinci kez üst üste lider olması dikkat çekti. ASELSAN, ROKETSAN, HAVELSAN ve TEI’nin harcamalarıyla birlikte değerlendirildiğinde, savunma ve havacılık sektörünün Türkiye’nin Ar-Ge ekosistemindeki ağırlığı daha belirgin hale geldi.
Araştırmaya eklenen ihracat odaklı yeni kategori ise Ar-Ge bütçelerinin yalnızca harcama miktarı üzerinden değil, ortaya çıkan ürünlerin dış pazarlardaki karşılığı üzerinden de değerlendirilmesini sağlayacak yeni bir gösterge sundu.
