Ukrayna merkezli teknoloji şirketi Stetman, ülkenin kritik iletişim ihtiyaçları için bağımsız bir uydu ağı kurmaya hazırlanıyor. Ukrayna uydu ağı olarak geliştirilen UASAT, yaklaşık 550 kilometre yükseklikte çalışacak alçak Dünya yörüngesi uydularından oluşacak. Güncel planlarda ağın son aşamada 360 uyduya ulaşması hedefleniyor.
İlk UASAT-NANO test uydusunun Ekim 2026’da SpaceX tarafından fırlatılması planlanıyor. Ana kurulumun ise 2027’de başlaması ve yaklaşık üç yıl sürmesi bekleniyor. Proje henüz test ve finansman aşamasında bulunuyor. Dolayısıyla açıklanan tarihler, üretim veya yatırım süreçlerine bağlı olarak değişebilir.
Stetman’ın hedefi, Starlink gibi doğrudan milyonlarca bireysel kullanıcıya hizmet sunan küresel bir internet ağı kurmak değil. UASAT öncelikle devlet kurumları, güvenlik birimleri, savunma güçleri, acil durum ekipleri ve kritik altyapılar için geliştiriliyor. Sistem, Ukrayna’nın yabancı uydu operatörlerine olan bağımlılığını azaltmayı amaçlıyor.
UASAT Uydu Ağı Nasıl Çalışacak?
UASAT uydularının yaklaşık 550 kilometre yükseklikteki alçak Dünya yörüngesine yerleştirilmesi planlanıyor. Bu yükseklik, SpaceX’in bazı Starlink uydularının çalıştığı yörüngeye yakın bulunuyor. Alçak yörüngedeki uydular, yeryüzüne daha yakın oldukları için jeostatik sistemlere kıyasla daha düşük iletişim gecikmesi sağlayabiliyor.
Jeostatik uydular yaklaşık 35.786 kilometre yükseklikte çalışıyor. Bu uydular Dünya’nın dönüşüyle aynı hızda hareket ettiği için gökyüzünde sabit bir noktada görünür. Ancak sinyalin çok daha uzun bir mesafe katetmesi gerekir. Bu durum özellikle görüntülü görüşme, uzaktan araç yönetimi ve gerçek zamanlı koordinasyon gibi uygulamalarda gecikmeyi artırabilir.
Alçak yörünge sistemleri bu sorunu azaltıyor. Buna karşılık tek bir uydu belirli bir bölgenin üzerinde kısa süre kalıyor. Kesintisiz bağlantı için çok sayıda uyduya, yer istasyonuna ve uydular arasında hızlı geçiş yapabilen terminallere ihtiyaç duyuluyor.
Stetman’ın planı, ilk aşamada sınırlı sayıda uyduyla temel hizmeti başlatmak. Daha önce açıklanan yol haritasında 2027 için 120 uyduluk bir başlangıç aşamasından söz edilmişti. İlkbahar aylarında yayımlanan bazı kaynaklar toplam ağı 300 uydu olarak aktarırken daha sonraki şirket kaynaklı bilgiler nihai hedefin 360 uyduya çıkarıldığını gösteriyor. Bu nedenle sayıların projenin gelişimi sırasında güncellendiği anlaşılıyor.
İlk Test Uydusu Ekim 2026’da Fırlatılacak
İlk UASAT-NANO uydusunun Ekim 2026’da bir SpaceX göreviyle yörüngeye gönderilmesi planlanıyor. Test uydusu, tamamlanmış ağın vereceği hizmeti tek başına sunmayacak. Görevin temel amacı uydu donanımını, haberleşme bağlantılarını ve yer kontrol sistemlerini gerçek uzay koşullarında denemek olacak.
Test sırasında uydunun güç üretimi, sıcaklık kontrolü, yörünge yönetimi ve veri aktarım kapasitesi incelenecek. Yer terminalleriyle kurulan bağlantının elektronik müdahale bulunan ortamlarda nasıl davrandığı da projenin önemli değerlendirme alanları arasında yer alabilir.
Stetman, SpaceX’in test fırlatması için seçildiğini daha önce doğruladı. Ancak SpaceX tarafından bütün 360 uydunun fırlatılmasını kapsayan geniş bir sözleşme kamuoyuna açıklanmadı. Güncel bilgilere göre kesinleşen bölüm ilk test görevi. Sonraki toplu fırlatmalar için SpaceX tercih edilen sağlayıcı konumunda olsa da sözleşmelerin aşamalı biçimde yapılması bekleniyor.
Bu ayrım önemli. UASAT projesinin “360 uydunun tamamı için SpaceX ile anlaşma imzaladığı” henüz söylenemez. Şirket, maliyet, takvim ve mevcut roket kapasitesine göre başka fırlatma sağlayıcılarını da değerlendirebilir.
Uyduları Danimarkalı GomSpace Üretecek
Stetman, uydu geliştirme ve üretim sürecinde Danimarka merkezli GomSpace ile çalışıyor. İki şirket, 22 Nisan 2026’da Brüksel’de düzenlenen AB-Ukrayna İş Zirvesi sırasında UASAT adlı ortak girişimi kurmak üzere anlaşma imzaladı.
İmza töreninde Avrupa Birliği Komşuluk ve Genişleme Müzakereleri Genel Müdürlüğü, Avrupa Yatırım Bankası ve Ukrayna hükümetinden temsilciler de bulundu. GomSpace, ortaklığın hem sivil hem de askerî amaçlarla kullanılabilecek bağımsız uydu iletişim kapasitesi geliştireceğini açıkladı.
GomSpace küçük ve orta boy uydular konusunda uzmanlaşmış bir şirket. UASAT kapsamında uydu mühendisliği, haberleşme sistemleri, üretim süreçleri ve görev yönetimi alanlarında teknik destek sağlayacak. İlk uyduların Danimarka’da üretilmesi bekleniyor.
Uzun vadeli planda üretimin belirli bir bölümünün Ukrayna’ya taşınması bulunuyor. Taraflar, Ukrayna’da ortak bir uydu üretim tesisi kurmayı değerlendiriyor. Finansman zamanında sağlanırsa tesisin 2027’de faaliyete geçmesi hedefleniyor. Ancak fabrikanın bütçesi, konumu ve yıllık üretim kapasitesi henüz kesinleşmedi.
UASAT Gerçekten Starlink’e Rakip Olacak mı?
UASAT sık sık “Ukrayna’nın Starlink alternatifi” olarak tanımlanıyor. İki sistem alçak Dünya yörüngesinde iletişim hizmeti sunacağı için bu benzetme tamamen yanlış değil. Buna karşın ağların hedefleri ve ölçekleri arasında büyük farklar bulunuyor.
Starlink, dünya genelinde bireysel tüketicilere ve şirketlere internet hizmeti sağlayan binlerce uyduluk ticari bir ağ. UASAT ise ilk aşamada Ukrayna’nın kamu, savunma ve kritik altyapı ihtiyaçlarına odaklanacak. Stetman doğrudan bireysel tüketici pazarına girmeyi öncelikli hedef olarak açıklamadı.
Bu nedenle UASAT’ı küresel ölçekte Starlink’in yerini alacak bir sistem olarak değerlendirmek doğru olmaz. Daha uygun tanım, Starlink ve OneWeb gibi yabancı ağların kullanılamadığı durumlarda Ukrayna’ya bağımsız bağlantı sağlayacak egemen bir haberleşme altyapısıdır.
Ukrayna, savaş boyunca Starlink sistemlerinden yoğun biçimde yararlandı. Sabit ve mobil iletişim altyapısının zarar gördüğü bölgelerde uydu bağlantıları askerî birliklerin, devlet kurumlarının ve acil durum ekiplerinin iletişimini sürdürmesine yardımcı oldu. Bu deneyim, tek bir yabancı sağlayıcıya bağımlılığın oluşturabileceği stratejik riskleri de gösterdi.
UASAT’ın kurulması, Starlink kullanımının hemen sonlandırılacağı anlamına gelmiyor. Ukrayna’nın farklı yörünge ve sağlayıcılardan hizmet alan karma bir iletişim altyapısı oluşturması daha olası görünüyor.
Ağ 100 Bin Terminali Destekleyebilir
Stetman’ın daha önce açıkladığı temel yapılandırmaya göre ağ, ülke başına yaklaşık 100 bin kullanıcı terminalini destekleyecek şekilde planlanıyor. Bu sayı, sistemin milyonlarca tüketiciye yönelik olmadığını gösteriyor.
Şirket, 2027’de Ukrayna Silahlı Kuvvetlerine 30 bin ile 50 bin arasında terminal sağlamayı hedefliyor. Terminallerin yalnızca internet erişimi için değil, sahadaki birlikler, insansız araçlar, komuta merkezleri ve kritik devlet altyapıları arasında güvenli veri aktarımı için kullanılması bekleniyor.
Ukrayna’nın kendi ihtiyaçlarını karşılamak için yaklaşık 150 uydunun yeterli olabileceği de değerlendiriliyor. 360 uyduluk nihai ağ, Ukrayna dışında ortak ülkelere hizmet verme ve daha yüksek bağlantı sürekliliği sağlama imkânı sunabilir. Stetman kaynakları İngiltere ve Almanya’dan ilgi bulunduğunu aktarıyor. Ancak bu ülkelerle kesinleşmiş hizmet anlaşmaları henüz kamuoyuna açıklanmadı.
Gelecekte ortak ülkelerde yer istasyonları kurulabilir. Böyle bir yapı, ağın yalnızca Ukrayna üzerinden yönetilmesini önleyerek dayanıklılığı artırabilir. Yine de frekans izinleri, güvenlik standartları ve uluslararası anlaşmalar tamamlanmadan bu genişleme kesinleşmiş sayılmamalı.
UASAT Projesinin Maliyeti Ne Kadar Olacak?
Stetman tarafından paylaşılan son tahminlere göre projenin toplam maliyeti 1 milyar euroyu aşabilir. Bu bütçe yalnızca uyduların satın alınmasını kapsamıyor. Uydu geliştirme, yazılım, fırlatma, yer istasyonları, terminaller, personel ve operasyon giderleri toplam maliyete dahil ediliyor.
Bir uydunun üretilmesi ve yörüngeye taşınması için birkaç milyon euro harcanabileceği belirtiliyor. Ancak her uydunun aynı maliyete sahip olacağı kesin değil. Seri üretim başladıktan sonra birim maliyetler düşebilir. Fırlatma fiyatları da uydunun ağırlığına ve görevde ayrılan kapasiteye göre değişebilir.
Finansmanın tek seferde sağlanması beklenmiyor. Proje farklı aşamalara ayrılacak. İlk test uydusu tamamlandıktan sonra elde edilen sonuçlar, sonraki yatırım kararlarında kullanılacak.
Stetman, finansmanın önemli bölümünü Ukrayna kaynaklı özel yatırımlardan sağlamayı planlıyor. Yatırımcıların isimleri açıklanmadı. Avrupa Birliği kurumlarının kredi, garanti ve destek programlarıyla projeye katkı sunması da değerlendiriliyor.
Uydu sektöründe teknik başarı kadar düzenli finansman da belirleyici. İlk uydu başarıyla çalışsa bile yüzlerce uyduluk bir ağ için uzun süreli sermaye gerekir. Bu nedenle 1 milyar euronun üzerindeki bütçenin nasıl karşılanacağı, projenin en önemli belirsizliklerinden biri olmayı sürdürüyor.
Stetman Hâlihazırda Hangi Sistemleri Üretiyor?
2023 yılında kurulan Stetman, uydu iletişimi ve savunma teknolojileri alanında faaliyet gösteriyor. Şirketin çalışan sayısı 200’ü aşmış durumda. Ürünleri Ukrayna ordusu, polis, acil durum ekipleri, sağlık çalışanları ve devlet kurumları tarafından kullanılabiliyor.
Stetman’ın ürünleri arasında standart Starlink terminallerinin zorlu saha koşullarına uyarlanmış sürümleri bulunuyor. Starmod adı verilen sistemler, terminalin taşınmasını ve korunmasını kolaylaştıran gövdelerle hazırlanıyor. Bazı modeller elektronik harp ortamlarına karşı ek koruma ve farklı güç seçenekleri sunuyor.
Şirket ayrıca üçüncü taraf uydu ağlarıyla çalışan UASAT GEO ve OneWeb uyumlu terminaller sağlıyor. Bu ürünler, Stetman’ın kendi uyduları yörüngeye ulaşmadan da farklı operatörlerin altyapısından yararlanmasına imkân veriyor.
Yeni LEO ağı devreye girdiğinde Stetman yalnızca terminal sağlayan bir şirket olmaktan çıkacak. Uydu, yer sistemi, terminal ve hizmet yönetimini aynı yapı altında sunabilecek. Ancak bu hedefin gerçekleşmesi için test uydusunun ve seri üretim sürecinin başarıyla tamamlanması gerekiyor.
Yönetim Değişikliği Projeyi Durdurmadı
Stetman’ın kurucusu ve yöneticisi Dmytro Stetsenko, 13 Haziran 2026’da kalple bağlantılı sağlık sorunlarının ardından hayatını kaybetti. Şirket, 14 Temmuz’da Kateryna Diachenko’nun yeni CEO olarak göreve başladığını açıkladı.
Yönetim değişikliği, UASAT projesinin geleceği konusunda soru işaretleri oluşturdu. Diachenko göreve geldikten sonra GomSpace temsilcileriyle görüşerek ortak girişimin ve mevcut planların devam edeceğini teyit etti.
Bununla birlikte büyük ölçekli projelerde yönetim değişiklikleri karar süreçlerini etkileyebilir. Yatırım görüşmeleri, üretim anlaşmaları ve uluslararası ortaklıkların yeni yönetim tarafından tekrar değerlendirilmesi gerekebilir.
Şirketin Ekim 2026 fırlatma hedefini koruması, proje takviminin şimdilik değişmediğini gösteriyor. Asıl sınav ise test uydusundan sonra başlayacak seri üretim ve toplu fırlatma aşaması olacak.
UASAT Ağının Önündeki Başlıca Engeller
UASAT planı teknik açıdan mümkün görünse de tamamlanması kolay olmayacak. İlk engel finansman. Bir milyar euroyu aşması beklenen bütçenin savaş koşullarında kesintisiz biçimde sağlanması gerekiyor.
İkinci önemli konu üretim kapasitesi. Üç yıl içinde yüzlerce uydunun hazırlanması için standartlaştırılmış tasarıma ve hızlı bir üretim hattına ihtiyaç var. Ukrayna’daki fabrikanın gecikmesi hâlinde GomSpace üzerindeki üretim yükü artabilir.
Fırlatma takvimi de ayrı bir risk oluşturuyor. SpaceX sık aralıklarla ortak yük görevleri düzenliyor. Buna rağmen yüzlerce uydu için birden fazla fırlatma gerekiyor. Roket arızası, görev ertelemesi veya ticari kapasite sorunları bütün takvimi etkileyebilir.
Frekans ve yörünge izinleri de tamamlanmalı. Ukrayna, UASAT-NANO ağı için Uluslararası Telekomünikasyon Birliğinde düzenleyici süreci başlattı. Başvurunun Aralık 2025’te yapıldığı ve ağın Şubat 2026’da ilgili bültende yer aldığı bildirildi. Ancak kayıt sürecinin başlaması, bütün operasyon izinlerinin otomatik olarak tamamlandığı anlamına gelmiyor.
Ukrayna İçin Bağımsız İletişimin Önemi
UASAT projesi, yalnızca yeni bir uydu internet hizmeti olarak değerlendirilmiyor. Ağ, Ukrayna’nın devlet kontrolünde veya ülkenin güvenilir ortaklarıyla yönetebileceği bağımsız bir iletişim kanalı oluşturmayı hedefliyor.
Savaş sırasında fiber hatlar, baz istasyonları ve enerji altyapıları saldırılar nedeniyle devre dışı kalabiliyor. Alçak yörünge uyduları, karasal altyapıya daha az bağımlı bir yedek bağlantı sağlayabilir. Bu özellik, acil durum hizmetleri ve kritik kurumlar açısından büyük önem taşıyor.
Bununla birlikte hiçbir uydu ağı tamamen kesintisiz veya müdahaleye karşı dokunulmaz değil. Yer terminalleri tespit edilebilir, sinyaller karıştırılabilir ve yer istasyonları hedef alınabilir. UASAT’ın başarısı yalnızca uydu sayısıyla değil, şifreleme, elektronik harp dayanıklılığı ve alternatif bağlantılarla birlikte değerlendirilecek.
Proje şu anda iddialı bir yol haritasından oluşuyor. GomSpace ortaklığı ve ilk SpaceX fırlatma planı somut ilerlemeler sunuyor. Ancak 360 uydunun tamamlanması için finansman, seri üretim ve uluslararası düzenleme aşamalarının başarıyla geçilmesi gerekiyor.
UASAT planlandığı gibi devreye girerse Ukrayna, kendi alçak yörünge iletişim ağını kuran az sayıdaki ülkeden biri hâline gelebilir. Sistem Starlink’in küresel ölçeğine ulaşmayacak. Buna karşılık devlet ve savunma iletişiminde Ukrayna’ya daha fazla kontrol sağlayabilir.
Başlıca Kaynaklar:
- GomSpace ve Stetman’ın UASAT ortak girişim duyurusu.
- İlk test uydusu, 550 kilometrelik yörünge ve SpaceX planı.
- 360 uydu hedefi ve proje maliyeti.
- Terminal kapasitesi ve Ukrayna Silahlı Kuvvetleri planı.
- Stetman’daki yönetim değişikliği.
